Haddade Adel
Haddade Adel

ناصرالدین‌شاه واژه‌گزین

دکتر غلامعلی حداد عادل رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در مقاله‌ای به موضوع تاریخچه واژه گزینی و سفرنامه ناصرالدین شاه و اصطلاحاتی که از این زمان وارد زبان فارسی شده است، می‌پردازد که نمونه‌های جالبی را بیان می‌کند. این مقاله که پیش از این در شماره سوم نامه فرهنگستان سال ۱۳۷۷ منتشر شده است، در ادامه می‌آید:

هر چند نخستین فرمان رسمی دولتی برای واژه‌گزینی و وضع لغات فارسی در برابر لغات بیگانه، در زمان مظفرالدین‌شاه قاجار و در حدود یکصد سال پیش صادر شده است. واژه‌گزینی برای لغات غربی سابقه‌ای طولانی دارد و در حقیقت از‌‌ همان نخستین سال‌های آشنایی ایرانیان با فرهنگ و تمدن مغرب زمین، یعنی از ابتدای دوران تجدد، آغاز شده است.

ادامه مطلب...

برای پاسداشت ركن دوم هویت ملی

گفتاری از دكتر غلامعلی حداد عادل، مشاور عالی رهبر معظم انقلاب درباره‌ی اهتمام حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای نسبت به زبان و ادبیات فارسی

در این سی و چند سالی كه از انقلاب گذشته و بنده توفیق آشنایی با آیت‌الله خامنه‌ای را داشته‌ام، یكی از رشته‌های پیوند ما زبان و ادبیات فارسی بوده است. درباره‌ی این وجه از شخصیت ایشان نكاتی را عرض می‌كنم:

اول اینکه احاطه‌ی ایشان بر ادب فارسی و توانایی‌های زبانی ایشان یك امر استثنایی است و نتیجه‌ی تحصیلات عادی حوزوی نیست. در زمانی كه آقای خامنه‌ای جوان بودند و در حوزه‌ی علمیه فقه و اصول می‌خواندند، درس و بحثی تحت عنوان زبان فارسی یا ادبیات فارسی یا نویسندگی یا حتی شعر به‌ صورت رسمی در حوزه نبود. حوزه‌ی امروز كه در آن فعالیت‌های ادبی هم جایی دارد، بسیار فرق دارد با حوزه‌ی پنجاه سال پیش.

ادامه مطلب...

نقش جذابیت در سینمای دینی

سمبولیسم انتزاعی و بیان حقایق معنوی

دکتر غلامعلی حداد عادل

 

در آغاز پیروزی انقلاب اسلامی، طبعا ناچار به نفی سینمای قبل از انقلاب، به معنای عام این سینما نه موارد استثنایی آن بوده‎ایم. حالا بعد از آن لا اله گفتن، نوبت الا الله است. فرصتی است برای این‎که بدانیم آن‎چه باید باشد چیست؟

سینمای دینی به دو معنا می‌‎تواند موردنظر باشد، یکی سینمایی که دین آن را تأیید می‌‎کند و دیگری سینمایی که دین را تأیید می‌‎کند. معنای اول معنای عام است، لازم نیست همه فیلم‎هایی که در یک جامعه دینی نمایش داده می‌‎شود، به معنای دقیق کلمه، به مقولات دینی اختصاص داشته باشد. اگر ما فیلمی درباره زیبایی‎های طبیعت، در حوزه آموزش و یا بسیاری از مفاهیم عمومی، اجتماعی و انسانی بسازیم، این سینما به‎معنای عام کلمه سینمای دینی است، یعنی سینمایی است که مورد تأیید دین است، ولو این‎که به اعتبار موضوع و محتوا به مقولات خاص دینی نپرداخته باشد. در سال‎های گذشته فیلم‎هایی وجود داشت که دین آن‎‌ها را تأیید می‌‎کند. اما معنای خاص سینمای دینی، سینمایی است که موضوع فیلم اختصاصا دینی باشد. یعنی بر مفاهیم و مباحث دینی تکیه و تمرکز داشته باشد. در این‎حال ما از سینما برای تعلیم، تقویت، تأیید و پشتیبانی دین استفاده می‌‎کنیم.

ادامه مطلب...

ایرج شیرین‌ سخن

بسم الله الرحمن الرحیم

«ایرج شیرین‌سخن»(1)

دکتر غلامعلی حدّاد عادل

 

ایرج افشار نه‌تنها ایران‌شناسی برجسته و پركار و كتابدار و كتاب‌شناسی استاد بود، كه روزنامه‌نگاری ورزیده نیز بود. او روزنامه‌نگاری را از پدر آموخته و از او به ارث برده بود و از جوانی تا پایان عمر خود هیچ‌گاه از كار مطبوعاتی دور نشد و دست نكشید؛ هرچند روزنامه‌نگاری وی همیشه غیرسیاسی بود. طبیعت روزنامه‌نگاری اقتضای نوشتن می‌كند؛ نوشتنی دائم، در موضوعات متنوع. روزنامه‌نگار، اگر بخواهد موفق باشد، باید نویسنده و دست‌به‌قلم باشد و افشار چنین بود. او از آغاز جوانی تا پایان عمر هشتادو‌پنج‌ساله خود در مجلات جهان نو، مهر، فرهنگ ایران‌زمین، سخن، یغما، كتاب‌های ماه، راهنمای كتاب، آینده، آدینه، كلك، و بخارا مقاله می‌نوشت. البته میدان نویسندگی افشار محدود به مطبوعات نبود. كتاب‌های تألیفی او و مقدمه‌هایی كه بر كتاب‌های قدیمی تصحیح‌شده می‌نوشت، عرصه وسیع دیگری بود كه افشار هنر نویسندگی و قوت قلم خود را در آن به ظهور می‌رسانید.

ادامه مطلب...

به همين سادگى كه مى‏بينى

به همين سادگی كه می‏بينی
(سيری در شعر فاضل نظری)

غلامعلی حدّاد عادل


گفته بودی چگونه می‏گريم
به همين سادگی كه می‏بينی

با مشاهده و مطالعه آثار شاعران سه دهه اخير ايران، می‏توان گفت كه شعر فارسی در دوران بعد از پيروزی انقلاب اسلامی تحوّل يافته و به راهی ديگر قدم نهاده است. شعر فارسی امروز ايران، اگرچه مقيّد به قواعد ساختاری و انضباط سنّتی حاكم بر شعر است، از حيث زبان و مضمون تكرار و ادامه گذشته نيست. آن سنّت‏شكنی در وزن و قافيه كه در سه دهه قبل از پيروزی انقلاب در قالب «شعر نو» نمودار و تحت عناوينی مانند «شعر سپيد» و «شعر آزاد» به افراط كشيده شده بود در شعر پس از انقلاب ديده نمی‏شود. امّا اين سخن بدان معنی نيست كه شاعران امروز ايران به شعر دوران قاجار و صفوی بازگشته‏اند و همان تصويرهای هميشگی ملال‏آور از انسان و طبيعت را كليشه‏وار تكرار می‏كنند. حقيقت اين است كه شعر امروز ايران شعری است كه، هرچند از حيث ساختارْ نو و تازه نيست، از حيث نگاه شاعر به انسان و جهان  به‏كلّی تازه است و طراوت و تپشی دلپسند و اميدبخش و زبانی روشن و درست و استوار دارد. می‏توان گفت شاعران، در دوران پس از پيروزی انقلاب اسلامی در ايران، باده نو را به جام كهن ريخته‏اند.

ادامه مطلب...

Haddade Adel
Haddade Adel